قلعه جلالیه کاشان

قلعه جلالیه از نظر موقعیت مکانی و به عبارتی مکانیابی این قلعه نسبت به سطوح ساخته شده شهر مقوله بسیار با اهمیت در شهرسازی این دوره میباشد که علاوه بر دلایل سوق الجیشی و نظامی به محدودیت زمینهای کشاورزی فقدان آب جهت شیب زمین برای احداث قنوات و مسائلی از این قبیل کاملاً توجه شده است و با احداث چنین با رویی که در بخش جنوب غربی و غرب شهر عمدتاً مشمول بافت خالی می شده است علاوه بر اینکه تداوم و پیوستگی شهر را موجب گردیده نشان دهنده این است که به امر ذخیره زمینهای کشاورزی و باغات در داخل حصار و سوار شدن آب مشروب به آب انبار یخچالها و استخرها و برکه های شهر و تامین آب کشاورزی از رودخانه های جنوب شهر در شهر کویری کویر کاشان کاملا پرداخته شده است و بافت خالی شهر سلجوقی تا پنج قرن بعد تکافوی کاربری های شهر را نموده و یا به عبارتی برج و باروی سلجوقی شکل تاریخی شهر کاشان را تثبیت نموده است.

محله سلطان میراحمد به جهت موقعیت محله که در کنار قلعه یا ارک حکومتی قرار داشته است از اهمیت و موقعیت خاصی برخوردار بوده و در گذر زمان از جمله محلات اعیان نشین شهر گردیده است.

شالوده شهر دوره سلاجقه بحدی از اصول توسعه برخوردار بوده که با ضرورتها و نیازهای شهری که طی قرون متمادی حاکم بر شهر بود بر همان مبنا گسترش یافت و حرکتها و رشد و توسعه را در درون به تکامل رسانید در حالی که عناصر اصلی و نشانه های شناخته شده شهر در هر مقطع تاریخی همچنان باقی و برقرار مانده است و یا به عبارتی دیگر توسعه و تداوم شهر با حفظ عناصر اصلی نشان های بارز و هویت شناخته شده آن انجام پذیرفته است مثلاً در مورد توسعه راهها مینا و اساس همان دو محور شمالی جنوبی و شرقی غربی شهر بوده است که همواره از تقاطع این دو راه یک گره» همچنان قبلاً اشاره شد اهمیت خود را از رویش اولین هسته شهر حفظ نموده و این نقطه با این محل که در دوره قاجاریه تیمچه امین الدوله بر آن احداث میگردد نمایانگر بار فرهنگی جامعه شهری زمان خود بوده و تبلور فیزیکی | یک «گرد» پر اهمیت در دوره های مختلف تاریخی است.

دروازه های اصلی در شهر سلجوقی جای خود را روی حصار یافته و طی سالهای متمادی معرف راههای ورود و خروج به شهر بودند علاوه بر دروازه سوق دروازه قم دروازه فین که بنابر اصالت شکل گیری هسته اولیه شهر همچنان روی محورهای اصلی شهر تاریخی در امتداد راهی که درب زنجیر و بارانداز پای قیان را به دروازه ای به همین نام میبرد و بارو را دروازه اصفهان قطع نموده که در طول زمان با پر شدن بافت خالی بخش جنوبی شهر این راه «لبه» محلات را در حد فاصل محور بازار تا دروازه اصفهان متمایز می نموده است. دروازه جنوب شرقی که قبلاً راه اصفهان نیز از آن میگذشته صرفاً به راههای جنوب شرقی و حاشیه جنوبی کویر اختصاص می یابد و در دوران مغول به دروازه عطا» مشهور گشته است. و به هر حفل در اساس شهر و استخوان بندی تغییری اصلی کاروانرو و شریان اقتصادی شهر یعنی بازار بوده است و راه شرقی و دروازه شرقی شهر همواره در منتهی الیه شرق شهر تا کنار میدان و دروازه ریض پیش می رفته و در قرن نهم هجری دروازه خراسان و دروازه سوق معروف بوده و با دوران صفویه و روی هما محور با فاصله ای کمتر از پانصد متر و در خور توسعه شهر به دروازه دولت معروف می گردد و به همین ترتیب در دوران بعدی تا دوره قاجاریه در همان سو نیز پیش می رود.

مورد دیگری که میتوان به عنوان یک نقطه مؤثر در روند تکامل شهر کاشان و جهت گیری توسعه بعدی نام برد محل تقاطع دو محور فوق الذکر یعنی محور شمالی - جنوبی ری - اصفهان) و شرقی - غربی راه کویر به کوهپایه های غرب و فین میباشد که در شهر دوره آل بویه گره اصلی» راههای عمده شهر بوده است و در توسعه بعدی در اصل همان تقاطع میانچال را تشکیل میدهد و اختلاف سطح قابل توجه در این نقطه شهر میتواند محل بارو و خندق دوره قبلی باشد که در توسعه شهر از سوی شرق و گسترش شهر در دوران سلاجقه شهر از روی این گره عبور کرده ولی اهمیت خاص این گره همچنان بشکل بارزی در شکل گیری عناصر شهر در این نقطه حفظ میشده مجتمع میانچال متشکل از چند راسته کوتاه متقاطع - مسجد میانچال - مدرسه میانچال - آب انبار و غیره و از دوره سلاجقه به بعد یک شبکه بازار به صورت متقاطع متشکل از راسته های کوتاه در این بخش شهر و بازار بوجود می آید لازم به توضیح میباشد جهت دستیابی به آثار با ارزش شناخته نشده از جمله آثار حصار و باشد. دروازه این مجتمع قابل بررسی های باستانشناسی می از این مقطع تاریخی به بعد در نهایت تکامل این مجتمع به بخشهای پائین تری در بازار متصل و در قن سیزدهم تبلور فیزیکی تیمچه عظیم و باشکوه امین الدوله در این بخش از بازار را میتوان متاثر و نشات گرفته از اثرات اقتصادی اجتماعی و فرهنگی این گره تاریخی و با ارزش شهری برشمرد.