محله طمفاج کاشان

دروازه شرقی که احتمالاً به دروازه خراسان معروف بوده است در جنب آن قرار داشته است.

یکی از محلات معتبر کاشان که در دوران سلاجقه به گستره شهر اضافه شده است «محله طمفاج» (ی) یا (یان) با طمخاج (ی) یا (یان) یا (بها) میباشد با توجه به معانی و مفاهیم لغوی آن این لغت به گروهی از خوانین ترکستان اطلاق میگردد که در ارتباط با سلطنت سلاجقه به ایران مهاجرت نموده اند و در شهر کاشان که نزدیک پایتخت بوده اسکان یافته اند. این محله در کنار نوار بازار و حد شمالی آن و در توسعه شهر در این دوره بوده است.

همان طوری که اشاره شد متصل کننده دو قطب قدیمی و جدید شهر یعنی دو سوی ستون فقرات شهر یعنی راسته بازار اصلی از یک سو مسجد جامع میدان کهنه شهر از سوی غرب و شمال غربی به دو دروازه فین و ملک آباد و از سوی دیگر میدان جدید و جامع جدید که به مسجد میدان» معروف بود و در قرن نهم هجری به مسجد میرعماد مشهور گردید. این مسجد از نقطه نظر یک بنای تاریخی و با ارزش بجهات متعدد قابل بررسی باستانشناسی میباشد با اینکه قدیمی ترین کتیبه های تاریخدار این بنا به قرن نهم هجری مربوط میگردد و مسجد دارای گنبد تیموری و محراب آن با کاشی زرین نام مربوط به دوره مغول ساخته شده این محراب را در اوایل قرن حاضر از ایران خارج نموده اند) میباشد، ولی معماری قدیمی ترین شبستان آن به سالهای قبل از توسطه شهر در دوران سلاجقه میتواند مرتبط باشد که لازم به

کاوش میباشد.

اهمیت قسمتهای بیرونی شارستان (ربض) و تداوم توسعه نوار بازار در بخش ریض که از مشخصات شهرهای ایران در قرون بعد از اسلام میباشد در توسعه های شهر تاریخی کاشان کاملاً ملحوظ میباشد. میدان جدید که دروازه شرقی در جنب آن و بازار قرار میگرفته است مبنی بر اینکه جاده کاروانرو مهمی را سالها همواره در کنار خود داشته است همیشه دارای اهمیت ویژه بوده و باحتمال بسیار زیاد تأسیسات رفاهی از قبیل رباط و کاروانسرا یخچال و مسجد و آب انبار را دارا بوده است و عناصر شهری که در توسعه شهر از قرن نهم هجری به بعد در این مکان حائز اهمیت میگردند بنای اولیه آن در همان مکان می تواند مربوط به قرون پنجم و ششم هجری باشد که در شهرسازی دوره آق قویونلوها بازسازی و پرداخت شده اند و مسجد میرعماد رباط و مسجد علی و سایر عناصر شهری در محل موقوفات میرعماد. محمد راوند در تاریخ راحه الصدور» میگوید: اغلب وزیران و دبیران سلاجقه از مردم ناحیه جبال خصوصاً اصفهان و کاشان بوده اند.